Son Kullanma Tarihi Yaklaşan Ürün Reyonları Nasıl Çalışır? STT, TETT ve İndirimli Etiket Rehberi

Market dolaplarının bir köşesinde tarihi yaklaşmış yoğurtlar, şarküteri paketleri veya ekmekler ayrı bir etiketle daha düşük fiyata satılıyor olabilir. Bu ürünler doğru seçildiğinde bütçeye gerçekten katkı sağlar; yanlış seçildiğinde ise para çöpe gider ya da sağlık riski doğar. Bu rehberde tarih türlerinin yasal anlamını, indirimli etiketin nasıl okunacağını ve hangi ürünün bu reyondan alınmaya değdiğini adım adım anlatıyoruz.

Önce Tarihi Doğru Okuyun: STT ile TETT Aynı Şey Değil

Ambalajlardaki tarih bilgisinin dayanağı, 26 Ocak 2017 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğidir. Yönetmelik iki farklı tarih tanımlar ve "SKT" diye tek kalıpta konuşulan şey aslında bu ikisinden biridir:

• Son tüketim tarihi (STT): Yönetmeliğe göre gıdanın tüketilebileceği son tarihtir. Mikrobiyolojik açıdan çabuk bozulabilen ve kısa sürede sağlık riski oluşturabilecek gıdalarda kullanılır. Taze süt ürünleri, paketli et ve tavuk, bazı şarküteri ürünleri bu gruptadır.
• Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT): Uygun şekilde saklandığında gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösterir. Makarna, bakliyat, bisküvi, konserve gibi raf ömrü uzun ürünlerde görülür.

Yönetmeliğin 27. maddesine göre son tüketim tarihi geçmiş gıdalar, 5996 sayılı Kanun kapsamında güvenilir olmayan gıda olarak kabul edilir.

Bu ayrım alışveriş kararını doğrudan etkiler. STT'li bir üründe tarih bir sınırdır; o günden sonra ürün tüketilmemelidir. TETT'li bir üründe ise tarih bir kalite göstergesidir; tarih yaklaştıkça ürünün tadı, dokusu veya kokusu değişmeye başlayabilir ama bu tarih, STT gibi bir güvenlik sınırı olarak tanımlanmaz. Aynı madde, bazı ürünlerde "dondurulduğu tarih" bilgisinin de tarih işaretlemesi olarak kullanılabileceğini belirtir; dondurulmuş et ve balık paketlerinde bu tarihi de görebilirsiniz.

Tarihi Yaklaşan Ürün Reyonu Neden Var?

Bir market için tarihi geçmek üzere olan ürün iki seçenekle karşı karşıyadır: ya kısa sürede satılacak ya da imha edilecek veya başka bir yola yönlendirilecektir. Fiyatı düşürüp ayrı bir rafta toplamak, stoku hızlı eritmenin en yaygın yoludur. Bu uygulamanın biçimi tamamen marketin kendi politikasına bağlıdır:

• Bazı mağazalarda ürünler ayrı bir dolapta veya sepette toplanır.
• Bazılarında ürün yerinde kalır, üzerine farklı renkte bir indirim etiketi yapıştırılır.
• İndirim oranı zincirden zincire, hatta aynı zincirin şubeleri arasında değişebilir. "Her zaman yüzde şu kadar" gibi sabit bir kural yoktur; gördüğünüz oranı o günün, o şubenin uygulaması olarak değerlendirin.

Bu reyonların ne zaman dolduğu da sabit değildir. Raf düzenlemesinin yapıldığı saatler mağazadan mağazaya farklıdır. Sık gittiğiniz şubede birkaç hafta gözlem yapmak, genel tavsiyelerden daha güvenilir sonuç verir.

İndirimli Etiketi Okurken Kontrol Edilecek Dört Bilgi

1. Tarih türü ve günü: Ürünün üzerinde "son tüketim" mi "tavsiye edilen tüketim" mi yazdığına bakın. Ardından bugünden itibaren kaç gününüz olduğunu hesaplayın.
2. Yeni fiyat ve birim fiyat: Fiyat Etiketi Yönetmeliği, ambalajlı ürünlerde satış fiyatının yanında kilogram veya litre başına birim fiyatın da gösterilmesini ister. İndirimli etikette birim fiyat yoksa hesabı kendiniz yapın; bazen tarihi yaklaşan küçük paket, normal fiyatlı büyük paketten kilogram başına hâlâ pahalı olabilir.
3. Etiketin hangi ürüne ait olduğu: Toplu indirim sepetlerinde ürünler karışır. Etiket ile paketteki ürün adı ve gramajın aynı olduğunu kontrol edin.
4. Ambalajın durumu: Şişmiş, yırtılmış, vakumu kaçmış paketler indirimli olsa bile alınmamalıdır.

Kasada indirimli etiketteki fiyatın uygulanıp uygulanmadığına da bakın. Fiyat Etiketi Yönetmeliği'nin 10. maddesi, malın satış fiyatı ile kasa fiyatı arasında fark olması durumunda tüketici lehine olan fiyatın uygulanacağını açıkça yazar. Bu konuyu market fişi kontrolü ve raf-kasa fiyat farkı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Hangi Ürün Bu Reyondan Alınır, Hangisi Alınmaz?

Tablodaki tarih türleri genel eğilimi gösterir. Hangi tarihin kullanıldığına üretici karar verir ve kesin bilgi her zaman paketin üzerindedir.

Sağlık ve Bütçe Dengesi: Üç Pratik Kural

Kural 1: Menünüzde yeri yoksa almayın

Tarihi iki gün sonra dolacak bir kilo kıymayı yarı fiyatına almak, o iki gün içinde pişirmeyecekseniz tasarruf değil kayıptır. Reyona gitmeden önce o hafta ne pişireceğinizi kabaca bilmek, indirimli ürünü plana eklemeyi kolaylaştırır. Bunun için haftalık yemek planı rehberimize göz atabilirsiniz.

Kural 2: Soğuk zinciri eve kadar koruyun

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın güvenilir gıda sayfasında, gıdaların bulunduğu buzdolabı ve derin dondurucuların çalışmadığı görüldüğünde ürünlerin satın alınmaması ve durumun ALO 174 Gıda Hattı'na bildirilmesi öneriliyor. Tarihi yaklaşan ürünlerin toleransı zaten azdır; dolabın soğutup soğutmadığını elinizle kontrol edin, soğuk ürünleri alışverişin sonunda sepete koyun ve eve gider gitmez buzdolabına kaldırın.

Kural 3: Dondurucuyu bir uzatma aracı olarak kullanın, ama bilinçli

Ekmek, kıyma veya tavuk gibi ürünleri tarihi dolmadan dondurmak birçok evde uygulanan bir yöntemdir. Yine de ürünün dondurmaya uygun olup olmadığını ambalajdaki saklama talimatından kontrol edin; çözdürülmüş ürünü tekrar dondurmayın. Porsiyonlama ve etiketleme yöntemlerini dondurucu kullanımı yazımızda topladık.

İndirimli Reyon ile Katalog İndirimi Arasındaki Fark

Tarihi yaklaşan ürün indirimi ile broşürdeki aktüel indirim farklı mantıkla çalışır. Katalog indirimi önceden planlanmıştır, belirli tarihler arasında geçerlidir ve ürünün raf ömrü normaldir. Tarih indirimi ise o şubedeki stok durumuna bağlıdır, önceden duyurulmaz ve ürünün kalan ömrü kısadır.

Bu yüzden ikisini karşılaştırırken yalnızca fiyata değil kalan güne bakın. Uzun ömürlü bir ürünü katalog indirimiyle almak, kısa ömürlü aynı ürünü biraz daha ucuza almaktan daha mantıklı olabilir; çünkü ilkini istediğiniz zaman tüketirsiniz. Güncel katalogları aktüel broşür listemizden takip edip kıyas yapabilirsiniz.

Evde Yapılacaklar: Tarihi Yaklaşan Ürünü Kurtarmak

• Buzdolabında ön sıraya koyun. Yeni aldığınız ürünleri arkaya, tarihi yakın olanı öne yerleştirin.
• Aynı gün değerlendirin. Yoğurt çorba veya sosa, yumuşamaya başlayan meyve komposto veya kekin içine, bayatlayan ekmek galeta veya tirit tabanına dönüşebilir.
• Paketin üzerine not alın. Dondurduğunuz ürünün üzerine dondurma tarihini yazın; birkaç hafta sonra neyin ne zaman konduğunu hatırlamak zordur.

Mutfakta genel israfı azaltmaya yönelik düzen önerilerini akıllı mutfak ve buzdolabı düzeni rehberimizde bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tarihi geçmiş ürün satışı yasal mı?

Gıda Etiketleme Yönetmeliği'nin 27. maddesine göre son tüketim tarihi geçmiş gıdalar güvenilir olmayan gıda olarak kabul edilir. Rafta STT'si geçmiş bir ürün görürseniz satın almayın ve durumu ALO 174 Gıda Hattı'na bildirebilirsiniz.

Tavsiye edilen tüketim tarihi geçmiş bir ürünü yiyebilir miyim?

TETT, yönetmelikte gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süre olarak tanımlanır; yani bir kalite tarihidir. Ancak ürünün doğru saklanıp saklanmadığını, ambalajın bozulup bozulmadığını bilemezsiniz. Koku, görünüm veya ambalajda bir sorun varsa tüketmeyin; emin değilseniz de risk almayın.

İndirim oranı hep aynı mı?

Hayır. Tarihi yaklaşan ürünlerde uygulanacak indirim tamamen marketin ve şubenin kararıdır. Aynı ürün farklı günlerde farklı oranlarla indirime girebilir.

İndirimli etiketteki fiyat kasada farklı çıkarsa ne olur?

Fiyat Etiketi Yönetmeliği'nin 10. maddesine göre satış fiyatı ile kasa fiyatı arasında fark olduğunda tüketici lehine olan fiyat uygulanır. Kasada etiketi göstererek düzeltme isteyin; fişi saklayın.

Bu ürünler iade edilebilir mi?

İade koşulları marketin politikasına göre değişir. Bozuk veya ayıplı ürün söz konusuysa fişinizle birlikte mağazaya başvurun; çözüm alamazsanız e-Devlet'teki Tüketici Şikâyeti Uygulaması üzerinden tüketici hakem heyetine başvurabilirsiniz.

Kısa Kontrol Listesi

• Pakette "son tüketim" mi "tavsiye edilen tüketim" mi yazıyor?
• Bu ürünü tarihten önce tüketeceğim bir öğün var mı?
• Birim fiyat, normal fiyatlı büyük paketten gerçekten ucuz mu?
• Ambalaj sağlam, dolap soğutuyor mu?
• Kasada indirimli fiyat uygulandı mı, fişi kontrol ettim mi?